Nasze Pogórze

Piernik Ciężkowicki i nietoperze

Na naszym ciastku widnieje nietoperz - legenda tłumaczy tą obecność, ale ten temat zasługuje na szerszy komentarz. Grafika nietoperza pochodzi z loga Krainy Podkowca - Ciężkowice traktujemy jako "bramę" do tego obszaru; w kościele w Bruśniku (płd część gminy) zlokalizowana jest kolonia podkowca małego, a w Rezerwacie "Skamieniałe Miasto" Serdeczne podziękowania dla P. Rafała Szkudlarka - Prezesa Towarzystwa Przyjaciół Przyrody "pro Natura" z Wrocławia, za użyczenie tego logotypu. Należy wspomnieć, że Muzeum Przyrodnicze w Ciężkowicach zostało nagrodzone znakiem Krainy Podkowca za wieloletni wkład w edukację na temat nietoperzy.

Kraina Podkowca to tereny na których zachowały się najcenniejsze siedliska podkowca małego, miejsca gdzie nietoperze te czują się dobrze, a ludzie są im życzliwi. Dzięki podkowcom małym przeprowadzono szereg działań m.in. wyremontowano 40 dachów zabytkowych obiektów, wybudowano wiele platform na guano, nasadzono drzewa na trasie ich przelotów, zamontowano sprzyjające nietoperzom oświetlenie. Działania prowadzone przez Polskie Towarzystwo Przyjaciół Przyrody "pro Natura" oraz instytucje współpracujące, partnerów, chiropterologów, sympatyków, to ponad 20 lat pracy na rzecz ochrony rzadkich gatunków nietoperzy w Karpatach, Sudetach i Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej.

Ciężkowice – legenda a rzeczywistość

Według legendy Ciężkowice były tętniącym życiem miasteczkiem na szczycie którego wznosił się ogromny zamek, zarządzany przez znakomitego rycerza. Był to władca dbający o miasto i swoich poddanych, nieustannie powiększał swój majątek. Pragnął zdobyć także pobliską Kąśną Dolną zarządzaną przez rycerza z Rożnowa. Jak czytamy w legendzie Feliksa Piaseckiego „Daremny zachód – bo w żadne układy / Rycerz z Rożnowa nie chce z nim / wchodzić.” Pewnego razu od strony włości Rożena, wpadł na dziedziniec zamkowy rozpędzony jeździec. Po zdjęciu przyłbicy, przed obliczem Cieszki stanęła przepiękna dziewica, która poprosiła go o schronienie. Rycerz, wierny polskiemu prawu gościnności, przyrzekł, że nie wyda niewiasty sąsiadowi zza rzeki. Wtem na zamkowy dzieciniec, z groźbą spalenia całego ciężkowickiego grodu, wpadł Rożen. Rycerz z Ciężkowic, nie uląkł się jednak groźby i dziewicy nie wydał. Rożen obrał inną taktykę, proponując ciężkowickiemu rycerzowi zamianę pięknej niewiasty na upragnione ziemie Kąśnej Dolnej. „Tu obcy rycerz spojrzał na dziewicę, / Lecz go jej prośba już ująć nie zdoła / Bo dłoń podniósłszy w podaną prawicę / Uderza silnie i „Zgoda” – zawoła. / „Zgoda!” – gdy rycerz powtórzył / z Rożnowa / Dziewica z jękiem boleści skonała / I naraz Cisza nastała grobowa / I dwóch rycerzy skamieniały ciała.” W ten oto sposób, tętniące życiem miasto, zamieniło się w skalny gród, który po dziś dzień  ukryty jest w nagich skałach.

Pierwsze pisma związane z Ciężkowicami

Tak powstanie Ciężkowic i ich upadek opisuje legenda, prawdziwa historia powstania miasta i najstarsze dzieje Ciężkowic giną jednak w mrokach historii. Pierwsze zapiski o Ciężkowicach pojawiają się w akcie z lat 1123-1125, w którym to biskup Tusculum i legat papieża Kaliksta II na Polskę i Węgry - Idzi, wymienia i zatwierdza posiadłości klasztoru tynieckiego. Wśród nich znalazła się także wieś Cecouici – pod tą nazwą kryła się osada Ciężkowice. Według tego dokumentu  Ciężkowice znalazły się wśród dóbr klasztornych, które królowa Judyta, w roku 1105 przekazała na rzecz opactwa tynieckiego. Kolejna wzmianka pojawia się w bulli papieża  Grzegorza IX - dokumencie z 1229 r., gdzie także znajdujemy potwierdzenie przynależności Ciężkowic do dóbr opactwa tynieckiego. Stąd można przypuszczać, że skoro w latach tych wieś już istniała, to musiała powstać wcześniej. Przypuszcza się, że Ciężkowice istniały już w XI wieku i były wówczas centrum gospodarczym całego klasztornego terytorium nad rzeką Białą. Jednak jedyne co wiadomo o tej osadzie, to że najważniejszym jej budynkiem był kościół św. Krzyża.  Nie ma jednak żadnych dokumentów potwierdzających jego wygląd czy wskazujących jego dokładnie położenie. Pierwsi mieszkańcy wsi  trudnili się przede wszystkim rolnictwem i w niewielkim zakresie również rzemiosłem. Osada ta jednak była za mała i nie stwarzała możliwości rozwoju. Wiadomo, że w pierwszej połowie XIII wieku była własnością Wydźgi, kasztelana sądeckiego, który odsprzedał ją w 1243 roku.

Lokacja i rozwój miasta

W pobliżu dawnej osady powstaje nowa wieś, której struktura jest oparta na prawie magdeburskim. Zgodę na zorganizowanie wsi najprawdopodobniej nadał Władysław Łokietek, natomiast to Kazimierz Wielki prawa te potwierdził. Znana jest wiadomość o dokumencie Kazimierza Wielkiego z 8 VII 1336 r. na podstawie którego wzniesiono kościół miejski. Ważną datą w dziejach Ciężkowic jest dzień 29 lutego 1348 r., kiedy to król Kazimierz Wielki wydał w Krakowie przywilej lokacyjny dla miasta. Przywilej wystawiono dla mieszczan ze Starego Sącza – braci Minrada i Mikołaja. Mieli oni zorganizować nowo powstającą gminę miejską i sprawować funkcje wójtów. Miasto miało powstać na terenie dotychczasowej wsi Ciężkowice, z tym, że obszar przeznaczony dla miasta powiększono o tereny sąsiadujących wsi, Bogoniowice i Ostruszę, które stanowiły odtąd własność miejską. Położenie Ciężkowic na szlaku handlowym prowadzącym z Krakowa do Węgier, a także prawo do organizowania targów spowodowały, że miasteczko się rozrastało. Ciężkowice słynęły wówczas z produkcji wysokiej jakości sukna.

Okres klęsk i wojen

Intensywny rozwój miasta zakończył się wraz z nadejściem drugiej połowy XVII wieku. W wieku XVIII miasto podupada , traci na znaczeniu w regionie. Przyczyniają się do tego liczne wojny i epidemie które dziesiątkują mieszkańców tego terenu.  Do upadku przyczynił się także pożar z 1784 roku, w którym spłonęła dawna osada oraz kościół Św. Krzyża, którego już nigdy nie odbudowano. W roku 1772 Ciężkowice padają łupem Austrii  podczas I rozbioru Polski. Katastrofalny w skutkach dla miasta był także pożar z 1830 roku, w wyniku którego spłonęło wiele domów, a także ucierpiał kościół Św. Andrzeja. Ciężkowic nie ominęły również wydarzenia rabacji galicyjskiej w 1846 roku. Niedługo po niej nastąpiła kolejna klęska głodu.

Ożywienie gospodarcze miasta

Po okresie klęsk, lepsze czasy dla Ciężkowic nastały dopiero w wieku XIX.  Pewne ożywienie nastąpiło dopiero dzięki budowie linii kolejowej łączącej Tarnów z Nowym Sączem (1876 rok) i Tarnów z Jasłem (1884 rok). Była to jedyna większa inwestycja, dzięki której znalazło zatrudnienie wielu mieszkańców Ciężkowic. Dla tych, którzy nie mogli utrzymać się z rzemiosła czy z roli pozostała emigracja. W roku 1877 otworzono w Ciężkowicach pocztę, która miała duże znaczenie dla komunikacji ze światem. W roku 1900 ks. Jacek Michalik rozpoczął budowę kościoła parafialnego. Kościół powstał w miejscu dawnej świątyni.  Pod koniec wieku XIX za sprawą rezydującego w pobliskiej Kąśnej Dolnej Ignacego Paderewskiego wzbogaciło się tutejsze życie kulturalne.

Ignacy Jan Paderewski w Ciężkowicach

Ignacy Jan Paderewski urodzony 06. 11. 1860 roku w Kuryłówce, to genialny kompozytor i pianista, wielki patriota, obywatel świata, pierwszy premier odrodzonej po latach zaborów Polski, propagator postępu naukowo – technicznego, związany był mocno z Ciężkowicami. W 1897r. Kupił parterowy dwór z I połowy XIX w. w pobliskiej Kąśnej Dolnej.  Mieszkał tam w miesiącach letnich w latach 1897 – 1903. Dworek w Kąśnej Dolnej był polskim domem artysty. Obiekt ten jest jedynym na świecie zachowanym do naszych czasów, domem Mistrza. Obecnie funkcjonuje jako Centrum Paderewskiego w Kąśnej Dolnej, pełniąc rolę ośrodka koncertowego i miejsca pamięci oraz muzeum Paderewskiego. Wielki kompozytor i polityk, na Pogórzu Ciężkowickim odpoczywał, komponował i przygotowywał się do zagranicznych tournée. W pamięci mieszkańców Ciężkowic Paderewski pozostał jako serdeczny dla wszystkich, miły i filantropijny człowiek. Poczynił szereg inwestycji, które miały mu przynieść oczekiwany przychód, jednocześnie podnosząc poziom życia mieszkańców. Dzięki Paderewskiemu, w Ciężkowicach, powstała Ochotnicza Straż Pożarna. Z funduszy Mistrza wybudowano, stojącą na rynku, kapliczkę św. Floriana. Z inicjatywy Paderewskiego założono w Ciężkowicach kółko rolnicze, zakład wikliniarski oraz rozwijało się rzemiosło ludowe. W roku 1898 dokonał Paderewski zakupu kamienicy w której utworzył Kasyno – Klub Inteligencji Obywatelskiej. Klub ten został wyposażony przez Paderewskiego w fortepian, bilard oraz 2000 książek. Wsparł finansowo budowę szkół w Kąśnej i Ciężkowicach, budowę kościoła w Ciężkowicach, dla którego ufundował dzwon „św. Urban” oraz remont kościoła w Jastrzębiej. W Kąśnej wybudował ochronkę – przedszkole dla dzieci.  W Ciężkowicach ufundował tablicę, która została wmurowana w skałę ‘Piekło’ w Rezerwacie „Skamieniałe Miasto”, na pamiątkę 500-setnej rocznicy bitwy pod Grunwaldem, w 1910 roku. Zasługi Ignacego Jana Paderewskiego dla kraju, a także dla Ziemi Ciężkowickiej, są z pewnością godne szczególnego upamiętnienia. Dlatego w maju br., na płycie rynku w Ciężkowicach, odsłonięto pomnik wybitnego pianisty, kompozytora i premiera II Rzeczypospolitej – Ignacego Jana Paderewskiego. Pomnik wykonany został jako odlew z brązu, przez artystkę Ewę Fleszar. Jest on w formie ławeczki, odzwierciedla naturalnej wielkości siedzącą postać I. J. Paderewskiego oraz fortepian. Na bocznej ścianie instrumentu widnieje inskrypcja „Wygrał Polskę na fortepianie”. Już dziś pomnik cieszy się dużą popularnością wśród turystów, którzy chętnie fotografują się z wielkim artystą i politykiem.

Ciężkowice niepodległe

11 listopada 1918 rok po 146 latach zaborów Ciężkowice wchodzą w skład odrodzonej Polski. Tak wydarzenia rozgrywające się w Ciężkowicach jesienią 1918 roku przedstawia kronika miasta: „31.X. – do Ciężkowic przybywa z Krakowa b. oficer Legionów Polskich, por. L. Ulwtowski – ciężkowiczanin – informuje o przejęciu władzy przez Polaków w Krakowie. Wieczorem, tego dnia, burmistrz J. Mordawski zwołuje posiedzenie Rady Miejskiej.
1.XI. – o godz. 800 burmistrz Jan Mordawski umieszcza na sygnaturce ratusza biało – czerwoną flagę. O godz. 1200 rozpoczyna się wiec na rynku – burmistrz ogłasza odrodzenie Polski, wywołując szał radości i entuzjazmu, wzywa ludność o zachowanie spokoju i podporządkowanie się nowym Władzom Polski. Powołany zostaje Oddział Miejskiej Straży Bezpieczeństwa i Porządku, do którego zgłosiło się 40-stu ochotników, komendant post. Żandarmerii A. Czernak, wraz z całą załogą  /8 ludzi/ zgłosił się burmistrzowi do pełnienia służby dla Polski. Urzędnicy wszystkich urzędów złożyli przyrzeczenie na wierność Odrodzonej Władzy Polskiej – wśród ogólnej radości zdjęto z urzędów orły austriackie, odśpiewano hymn i rotę. Wieczorem na wszystkich górach wokół Ciężkowic zapalono ogniska Znicza na znak zwycięstwa.
2.XI. – komendant obozu jenieckiego mieszczącego się w bud. „Sokoła”, kpt. W. Harnik, po rozmowie z burmistrzem przekazuje mu zarząd nad obozem jenieckim i placówką techniczną austriacką.
11.XI. – uroczysta manifestacja z okazji odzyskania niepodległości – rano odbywa się pochód z udziałem całej Rady Miejskiej, oddziału OSP i orkiestrą miejską na czele, później uroczysta msza polowa i pochód pod Skałę Grunwaldzką.

Nowożytne losy Ciężkowic

Klęski żywiołowe nie opuściły jednak mieszkańców Ciężkowic. W 1928 roku wystąpiła bardzo surowa zima, która przerwała nawet komunikację kolejową, a w 1934 roku na całą okolicę spadła klęska powodzi – Biała zalała niemal całą tworzoną przez siebie dolinę. 1934 roku Ciężkowice utraciły prawa miejskie, co odebrało miejscowości prestiż. Społeczność wciąż trudniła się rzemiosłem, rolnictwem i handlem.7 września wkroczenie wojsk niemieckich na teren Ciężkowic. 17 stycznia 1945 roku, kres okupacji niemieckiej położyła wkraczająca na polskie tereny Armia Czerwona. 1 stycznia 1998 roku, po 64 latach Ciężkowice ponownie uzyskały statut miasta. Jego nadanie odbyło się uroczyście 28 lutego 1998 roku w 650 rocznicę miejskiej lokacji.
Client 1
Client 2
Client 3
Client 1